Trafik Kazası Sonrası Tazminat Hakları

Trafik kazasında zarar gören kişi araç hasarını, değer kaybını, tedavi giderlerini, kazanç kaybını ve kalıcı sakatlıktan doğan iş gücü kaybını talep edebilir; ölüm hâlinde geride kalanlar destekten yoksun kalma tazminatı isteyebilir. Bedensel zarar ve ölümde ayrıca manevi tazminat gündeme gelir. Talepler kusurlu sürücüye, aracın işletenine ve limitleri ölçüsünde trafik sigortasına yöneltilir; zamanaşımı kural olarak iki yıl olup yaralanma ve ölüm hâlinde daha uzundur.

Trafik kazasında tazminat kimden istenir?

Aynı kazadan birden çok kişi sorumlu olabilir. Sorumluluğun dayanağı Karayolları Trafik Kanunu (KTK) ile Türk Borçlar Kanunu'dur (TBK):

• Sürücü: Kazaya kusuruyla sebep olan sürücü, haksız fiil hükümlerine göre zararı gidermekle yükümlüdür (TBK m. 49).
• İşleten: Kural olarak araç sahibidir; uzun süreli kiralama, ödünç verme veya rehin gibi hâllerde aracı devralan kişi işleten sayılır (KTK m. 3). İşleten, kendi kusuru olmasa da aracın işletilmesinden doğan zarardan ve sürücünün kusurundan sorumludur (KTK m. 85).
• Teşebbüs sahibi: Araç bir işletmenin unvanı altında ya da onun kestiği biletle çalışıyorsa, o teşebbüsün sahibi işletenle birlikte sorumlu olur (KTK m. 85).
• Trafik sigortacısı: Resmî adı zorunlu mali sorumluluk sigortası olan trafik sigortası, işletenin sorumluluğunu belirlenen teminat limitlerine kadar karşılar (KTK m. 91). Teminatın kapsamını KTK ile bu sigortanın Genel Şartları belirler; zarar gören sigorta şirketine doğrudan başvurabilir.

Birden fazla kişi sorumluysa sorumluluk müteselsildir: zarar gören, zararının tamamını sorumlulardan dilediğinden isteyebilir, paylaşım sorumluların kendi aralarındaki konudur (KTK m. 88). İşleten sorumluluktan ancak kendisinin ve sürücünün kusuru, araçta da kazayı etkileyen bir bozukluk bulunmadığını ve kazanın mücbir sebepten (önlenemeyen bir dış olaydan) ya da zarar görenin veya üçüncü bir kişinin ağır kusurundan kaynaklandığını kanıtlayarak kurtulabilir (KTK m. 86). Sigorta teminat limitleri uygulamada her yıl yeniden belirlenir ve kaza tarihindeki limit esas alınır; limiti aşan zarar sürücü ve işletenden istenir.

Hangi zararlar için tazminat talep edilebilir?

KTK'da düzenlenmeyen konularda TBK'nın haksız fiil hükümleri uygulanır (KTK m. 90). Talep edilebilecek kalemler, tazminat hukukunun genel ayrımına uygun olarak maddi ve manevi zararlar biçiminde ikiye ayrılır.

Araç hasarı, değer kaybı ve araçtan yoksun kalma

Onarım masrafı ve aracın kaza nedeniyle uğradığı değer kaybı, karşı tarafın kusuru oranında trafik sigortasından istenebilir. Değer kaybı, aracın kazadan önceki ikinci el değeri ile onarımdan sonraki ikinci el değeri arasındaki farktır. 1 Temmuz 2026'da yürürlüğe giren Genel Şartlar değişikliği, bu tarihten sonra düzenlenen poliçelere uygulanır: araç hasarı için başvuran kişi değer kaybını da talep etmiş sayılır ve tutarı sigorta eksperi belirler. Belirlenen tutar yetersiz bulunursa Sigorta Tahkim Komisyonu'na ya da mahkemeye başvurulabilir.

Aracın onarım süresince kullanılamamasından doğan zarar, uygulamada dolaylı zarar sayıldığı için sigorta kapsamı dışında kalır (KTK m. 92); sürücüden ve işletenden istenir.

Yaralanma hâlinde bedensel zararlar

TBK m. 54 bedensel zararların başlıcalarını sayar: tedavi giderleri, kazanç kaybı, çalışma gücünün azalmasından ya da yitirilmesinden doğan kayıplar ve ekonomik geleceğin sarsılmasından doğan kayıplar. Resmî ve özel sağlık kuruluşlarının kaza nedeniyle sunduğu sağlık hizmetlerinin bedeli, kazazedenin sosyal güvencesi olup olmadığına bakılmaksızın, genel sağlık sigortasının geri ödeme kuralları çerçevesinde Sosyal Güvenlik Kurumu tarafından karşılanır (KTK m. 98). Geçici iş göremezlik, sürekli sakatlık ve tıbben gerekli bakıcı giderleri, güncel Genel Şartlar'da sigortacının karşıladığı teminatlar arasındadır.

Kaza iş görülürken ya da işverence sağlanan taşıtla işe gidiş gelişte meydana gelmişse olay aynı zamanda iş kazası sayılabilir (5510 sayılı Kanun m. 13). Bu durumda iş ve sosyal güvenlik hukuku kuralları da devreye girer.

Ölüm hâlinde destekten yoksun kalma tazminatı

Ölüm hâlinde cenaze giderleri, ölüm hemen gerçekleşmemişse tedavi giderleri ve ölenin desteğinden yoksun kalanların kayıpları istenebilir (TBK m. 53). Destekten yoksun kalma tazminatı, ölen kişinin sağlığında baktığı ya da ileride bakması beklenen kişilerin yitirdiği desteğin karşılığıdır. Yargıtay uygulamasında bu hak mirasçılığa değil, fiilî destek ilişkisine bağlıdır; eş, çocuklar, anne ve baba başta gelir. Ölen kişi kazada kusurluysa, onun kusuruna denk gelen kısım trafik sigortasından istenemez (KTK m. 92).

Manevi tazminat

Bedensel bütünlüğü zedelenen kişi manevi tazminat isteyebilir; ağır bedensel zarar veya ölüm hâlinde zarar görenin ya da ölenin yakınları da bu talepte bulunabilir (TBK m. 56). Tutar için bir tarife yoktur, hâkim olayın özelliklerine göre takdir eder. Manevi tazminat trafik sigortasının kapsamında değildir; sürücüden ve işletenden istenir. Karşı aracın, zorunlu limitlerin üzeri için isteğe bağlı yaptırılan ihtiyari mali sorumluluk sigortasında bu yönde ek teminat varsa o poliçeye de başvurulabilir.

Trafik sigortasının karşılamadığı talepler

KTK m. 92 bazı talepleri zorunlu sigortanın dışında tutar. Başlıcaları şunlardır:

• Manevi tazminat talepleri
• Hak sahibinin kendi kusuruna denk gelen kısım
• Gelir kaybı, kâr kaybı, iş durması ve kira kaybı gibi dolaylı zararlar
• Sigortalı araçta taşınan eşyanın uğradığı zarar
• İşletenin eşinin, üstsoy ve altsoyunun, birlikte yaşadığı kardeşlerinin mallarına gelen zararlar
• Hasar nedeniyle trafikten çekilen veya hurdaya ayrılan aracın değer kaybı

Tazminat nasıl hesaplanır? Kusur oranı ve maluliyet raporu

Tazminatın tutarını belirleyen başlıca unsurlardan biri kusur oranıdır. Kırmızı ışıkta geçme, arkadan çarpma, şeride tecavüz ve kavşakta geçiş önceliğine uymama gibi hâller kanunda asli kusur sayılır (KTK m. 84). Zarar gören de kusurluysa hâkim tazminatı indirebilir (TBK m. 52). Emniyet kemeri takmamak ya da alkollü olduğu bilinen sürücünün aracına binmek, Yargıtay uygulamasında indirim nedeni sayılabilmektedir. Hatır için karşılıksız taşınan yolcuda işletenin sorumluluğu genel hükümlere tabidir (KTK m. 87); uygulamada bu durumda da tazminattan bir miktar indirim yapılabilmektedir. Kaza tespit tutanağındaki kusur değerlendirmesi kesin değildir; uyuşmazlıkta oran, mahkemenin veya hakemin aldıracağı bilirkişi raporuyla belirlenir.

Kalıcı sakatlık iddiasında maluliyet (sakatlık) oranı, tedavi tamamlandıktan sonra yetkili hastanelerden alınan sağlık kurulu raporuyla saptanır. Genel Şartlar bu raporun erişkinlerde engellilik, çocuklarda özel gereksinim değerlendirmesine ilişkin yönetmeliklere göre düzenlenmesini arar. İş gücü kaybı ve destekten yoksun kalma tazminatı; yaş, gelir, maluliyet oranı ve kusur oranı gibi verilerle, çoğunlukla aktüerya (sigorta matematiği) bilirkişisi tarafından hesaplanır. Geliri belgelenemeyen ya da çalışmayan kişiler için Yargıtay uygulamasında asgari ücret esas alınır.

İş gücü kaybı ve destekten yoksun kalma tazminatlarında faizin başlangıcı, 31 Temmuz 2026'da yürürlüğe giren değişiklikle TBK m. 55'e eklenen fıkralarda ayrıca düzenlenmiştir: kazancın bilindiği döneme ait tutara olay tarihinden, bilinemediği döneme ait tutara karar tarihinden itibaren kanuni faiz işletilir. Tahkikat başlayana kadar yapılan ödemeler de ödeme tarihine göre belirlenecek tazminattan oransal olarak mahsup edilir.

Trafik kazası sonrası yapılması gerekenler

Kazadan hemen sonra atılan adımlar, kusurun ve zararın ispatını doğrudan etkiler. KTK m. 81 kazaya karışanlara bazı yükümlülükler de yükler:

1. Güvenli biçimde durmak, trafik güvenliği için gerekli önlemleri almak ve yaralı varsa 112'yi aramak.
2. Ölüm, yaralanma ya da anlaşmazlık varsa polis veya jandarmaya haber vermek ve görevliler izin vermeden olay yerinden ayrılmamak. Yaralanmalı veya ölümlü kazada zorunluluk olmaksızın izinsiz ayrılan sürücü için kanunun 2026'da değiştirilen hükmü hapis cezası öngörür.
3. Trafik ve can güvenliği elverdiği ölçüde araçların konumunu ve izleri değiştirmemek; olay yerini, hasarı ve plakaları fotoğraflamak.
4. Karşı tarafın kimlik, sürücü belgesi, tescil belgesi ve sigorta poliçe bilgilerini almak; tanıkların iletişim bilgilerini not etmek.
5. Yalnızca maddi hasar varsa ve taraflar anlaşıyorsa kaza tespit tutanağını birlikte doldurup imzalamak.
6. Yaralanma hâlinde sağlık kuruluşuna başvurmak; epikriz (hastane çıkış özeti), rapor ve tedaviye ilişkin tüm belgeleri saklamak.
7. Kazayı, Genel Şartlar'da öngörülen süre içinde kendi trafik sigortacısına bildirmek.
8. Onarım faturalarını, eksper raporunu ve diğer masraf belgelerini bir arada tutmak.

Sigorta şirketine başvuru ve Sigorta Tahkim Komisyonu

Zarar görenin, zorunlu mali sorumluluk sigortasında öngörülen sınırlar içinde dava yoluna gitmeden önce ilgili sigorta kuruluşuna yazılı başvuruda bulunması gerekir.2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu m. 97

Başvuru, kusurlu aracın trafik sigortasını yapan şirkete, Genel Şartlar'ın ekinde sayılan belgelerle birlikte yapılır. Başlıca belgeler şunlardır:

• Kaza tespit tutanağı, varsa ifade tutanakları ve bilirkişi raporu
• Araç hasarında ruhsat, fotoğraflar ve varsa eksper raporu
• Yaralanmada sağlık kurulu raporu, epikriz, tedavi belgeleri ve gelir belgesi
• Ölümde ölüm belgesi, nüfus kayıt örneği, veraset ilamı veya destek ilişkisini gösteren belgeler
• Hak sahibinin kimlik ve banka hesap bilgileri

Sigortacı, belgelerin eksiksiz iletilmesinden itibaren sekiz iş günü içinde limit dahilindeki tazminatı ödemek zorundadır (KTK m. 99). Başvuru 15 gün içinde yazılı olarak cevaplanmaz ya da cevap talebi karşılamazsa zarar gören dava açabilir veya Sigorta Tahkim Komisyonu'na başvurabilir (KTK m. 97). Uyuşmazlığı hakemlerin çözdüğü Komisyon, yalnızca sigorta şirketine ve Güvence Hesabı'na yönelik taleplere bakar; hakemler kural olarak görevlendirildikleri tarihten itibaren en geç dört ay içinde karar verir (5684 sayılı Sigortacılık Kanunu m. 30). Mahkemeye taşınmış bir uyuşmazlık için Komisyon'a gidilemez. Manevi tazminat gibi sürücüye ve işletene yönelik talepler mahkemede ileri sürülür.

Karşı aracın sigortası yoksa: Güvence Hesabı

Kazaya sebep olan araç tespit edilemiyorsa ya da zorunlu sigortası yoksa, bedensel zararlar için sigorta şirketleri birliği nezdinde kurulu Güvence Hesabı'na başvurulabilir (5684 sayılı Kanun m. 14). Çalınmış veya gasbedilmiş araçla yapılan ve işletenin sorumlu tutulamadığı kazalarda da aynı yol açıktır. Kanun bu hâllerde yalnızca bedensel zararları sayar; maddi zararlar ise sigorta şirketinin iflası ya da ruhsatlarının sürekli iptali durumunda Hesap'ın kapsamına girer.

Trafik kazası tazminat davası hangi mahkemede açılır?

KTK'dan doğan sorumluluk davaları, araç kamuya ait olsa bile idari yargıda değil adli yargıda görülür (KTK m. 110). Yalnızca sürücüye ve işletene karşı açılan davada görevli mahkeme, Hukuk Muhakemeleri Kanunu (HMK) m. 2 uyarınca kural olarak asliye hukuk mahkemesidir. Davalılar arasında sigorta şirketi varsa dava, sigorta hukuku Türk Ticaret Kanunu'nda (TTK) düzenlendiği için Yargıtay uygulamasında ticari dava sayılır ve asliye ticaret mahkemesinde görülür (TTK m. 4, 5). Konusu para olan ticari davalarda dava açmadan önce arabulucuya başvurmak dava şartıdır; bu adım atlanırsa dava esasa girilmeden reddedilir (TTK m. 5/A; 6325 sayılı Kanun m. 18/A).

Yetkili mahkeme bakımından zarar görenin seçenekleri vardır: kazanın meydana geldiği yer, sigortacının şubesinin veya poliçeyi düzenleyen acentenin bulunduğu yer (KTK m. 110), zarar görenin kendi yerleşim yeri (HMK m. 16) ya da davalılardan birinin yerleşim yeri (HMK m. 6, 7).

Tazminatın tam tutarı çoğu zaman raporlar alındıktan sonra netleşir. 2026'da eklenen kurala göre, alacağın yalnızca bir kısmı dava edilmişse talep, aynı davada bir defaya mahsus olmak üzere, delillerin incelendiği tahkikat aşaması bitene kadar artırılabilir; zamanaşımı artırılan kısım için de dava tarihinde kesilmiş sayılır (HMK m. 109).

Trafik kazası tazminatında zamanaşımı süresi

Motorlu araç kazalarından doğan maddi zararların tazminine ilişkin talepler, zarar görenin, zararı ve tazminat yükümlüsünü öğrendiği tarihten başlayarak iki yıl ve herhalde, kaza gününden başlayarak on yıl içinde zamanaşımına uğrar.2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu m. 109/1

Zamanaşımı, süresinde istenmeyen bir alacak için borçluya ödemeden kaçınma imkânı veren süredir. Manevi tazminatta da aynı süreler geçerlidir (TBK m. 72). Araç hasarı ve değer kaybı gibi yalnızca maddi hasarla sonuçlanan kazalardan doğan taleplerde uygulanacak süre budur.

Kaza aynı zamanda suç oluşturuyorsa ve ceza kanunu daha uzun bir zamanaşımı öngörüyorsa tazminat talebi de bu süreye tabi olur (KTK m. 109). Türk Ceza Kanunu'ndaki (TCK) dava zamanaşımı kuralına göre bu süre, taksirle yaralamanın temel hâlinde sekiz yıl, taksirle ölüme neden olmada on beş yıldır (TCK m. 66, 85, 89); kesin süre suçun niteliğine göre belirlenir. Yargıtay uygulamasında bu uzun süre işleten ve sigortacı bakımından da geçerlidir, ceza davası açılmış olması aranmaz.

Sorumlulardan birine karşı kesilen, yani yeniden işlemeye başlayan zamanaşımı sigortacıya karşı da kesilmiş sayılır; tersi de geçerlidir (KTK m. 109). Sigorta şirketine yapılan başvuru ise kanunda zamanaşımını kesen işlemler arasında açıkça sayılmadığından (TBK m. 154), başvurunun sürenin son günlerine bırakılmaması gerekir.

Kazanın ceza boyutu: şikâyet süresi ve uzlaşma

Yaralanmalı kazada kusurlu sürücü hakkında taksirle yaralama (TCK m. 89), ölümlü kazada taksirle ölüme neden olma (TCK m. 85) suçundan soruşturma yürütülür. Taksir, dikkat ve özen yükümlülüğüne aykırı davranarak istenmeyen bir sonuca yol açmaktır. Taksirle yaralama kural olarak şikâyete bağlıdır; şikâyet, fiilin ve failin öğrenildiği günden itibaren altı ay içinde yapılmalıdır (TCK m. 73, 89). Ölümlü kazalarda soruşturma şikâyet aranmadan yürütülür. Şüpheli sıfatıyla ifadesi alınacak sürücüler için ceza soruşturmasında şüphelinin hakları ayrı bir yazıda anlatılmıştır.

Taksirle yaralama, tarafların bir uzlaştırmacı aracılığıyla anlaşmasına imkân veren uzlaştırma kapsamındadır. Uzlaşma sağlanırsa, uzlaşma anında tespit edilemeyen veya sonradan ortaya çıkan zararlar dışında aynı olay nedeniyle tazminat davası açılamaz (Ceza Muhakemesi Kanunu m. 253). Bu nedenle uzlaşma teklifi değerlendirilirken zararın kapsamının netleşip netleşmediğine dikkat edilmesi gerekir. Ceza mahkemesinin kusura ilişkin değerlendirmesi hukuk hâkimini bağlamaz (TBK m. 74).

Başvurudan önce gözden geçirilecek noktalar

Tazminat hakkının korunması büyük ölçüde iki şeye bağlıdır: zararın belgelenmesi ve sürelere uyulması. Sigorta şirketiyle ya da karşı tarafla yapılan, tutarı açıkça yetersiz kalan anlaşmalar yapıldıkları tarihten itibaren iki yıl içinde iptal ettirilebilir (KTK m. 111); yine de başka talepte bulunulmayacağını bildiren ibraname imzalanmadan önce, ödenecek tutarın gerçek zararı karşılayıp karşılamadığına bakılmalıdır. Kusur dağılımı, maluliyet oranı ve zamanaşımı her olayda ayrı değerlendirildiğinden, sürelerin kaçırılmaması için hukuki destek alınması yerinde olur.